|
|
|
|
|
|
 |
رفتار غیراخلاقی انتشاراتی و پژوهشی و نحوه برخورد با تخلفات پژوهشی و نشر |
 |
|
| | آخرین بروزرسانی: 1405/7/11 | |
|
- مجله علوم تغذیه و صنایع غذایی ایران متعهد به رعایت اصول اخلاق در پژوهش و انتشار مقالات علمی است و از اصول و راهنماهای معتبر بین‌المللی در زمینه اخلاق نشر، از جمله توصیه‌های کمیته اخلاق نشر (COPE) و توصیه‌های کمیته بین‌المللی سردبیران مجلات پزشکی (ICMJE)، پیروی می‌کند.
- کلیه نویسندگان، داوران، اعضای هیئت تحریریه و سایر افراد دخیل در فرآیند انتشار مقالات موظف‌اند اصول صداقت، شفافیت، امانت‌داری، محرمانگی و مسئولیت‌پذیری علمی را رعایت کنند.
مصادیق رفتار غیر اخلاقی
- رفتارهای غیر اخلاقی پژوهشی و انتشاراتی، حسب مورد، می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- سرقت علمی (Plagiarism): استفاده از ایده، متن، داده، نتایج یا سایر دستاوردهای علمی دیگران بدون ارجاع مناسب.
- جعل داده‌ها (Fabrication): ایجاد یا ارائه داده‌ها و نتایج پژوهشی که واقعاً تولید یا به‌دست نیامده‌اند.
- تحریف یا دستکاری داده‌ها (Falsification): تغییر، حذف یا دستکاری غیرموجه داده‌ها، تصاویر، نتایج یا روش‌های پژوهش به نحوی که موجب ارائه نادرست یافته‌ها شود.
- انتشار تکراری یا همپوشان (Duplicate/Redundant Publication): انتشار یا ارسال همزمان یک مقاله یا بخش قابل‌توجهی از یک پژوهش برای بیش از یک مجله، بدون اعلام و توجیه مناسب.
- تقسیم غیرضروری نتایج یک پژوهش (Salami Publication) با هدف افزایش تعداد مقالات.
- نقض اصول نویسندگی: درج نام افرادی که سهم علمی مؤثری در پژوهش نداشته‌اند یا حذف افرادی که واجد شرایط نویسندگی هستند. معیارهای نویسندگی باید بر اساس مشارکت واقعی و علمی افراد تعیین شود.
- عدم اعلام تعارض منافع توسط نویسندگان، داوران یا اعضای هیئت تحریریه.
- دستکاری فرآیند داوری، از جمله ارائه اطلاعات نادرست درباره داوران یا تلاش برای تأثیرگذاری غیرمجاز بر روند داوری.
- افشای اطلاعات محرمانه مقاله توسط داوران یا اعضای هیئت تحریریه.
- استفاده غیرمجاز از داده‌ها، تصاویر، جداول یا سایر محتوای متعلق به دیگران.
- ارائه اطلاعات نادرست درباره تأییدیه اخلاق پژوهش، رضایت آگاهانه، ثبت کارآزمایی‌های بالینی یا سایر الزامات اخلاقی پژوهش.
- هرگونه اقدام دیگری که برخلاف اصول پذیرفته‌شده اخلاق پژوهش و انتشار علمی باشد.
نحوه برخورد مجله با موارد مشکوک به تخلف
- در صورت دریافت گزارش یا مشاهده شواهدی مبنی بر وقوع تخلف پژوهشی یا انتشاراتی، موضوع توسط سردبیر و هیئت تحریریه بررسی اولیه خواهد شد. مجله تلاش می‌کند بررسی‌ها را با حفظ محرمانگی، بی‌طرفی و حق پاسخ‌گویی افراد ذی‌نفع انجام دهد.
در مرحله بررسی، حسب مورد، اقدامات زیر می‌تواند انجام شود:
- درخواست توضیح و مستندات از نویسنده یا نویسندگان.
- بررسی مقاله، منابع، داده‌ها و مستندات مرتبط و در صورت لزوم استفاده از ابزارهای تشخیص مشابهت متنی.
- در موارد لازم، درخواست اطلاعات یا بررسی موضوع از مؤسسه، دانشگاه یا سازمان محل فعالیت پژوهشگر.
- در صورت نیاز، تعلیق فرآیند داوری یا انتشار مقاله تا مشخص شدن نتیجه بررسی.
رد مقاله در صورت احراز تخلف پیش از انتشار.
- انتشار اصلاحیه (Correction) در مواردی که اشتباه یا خطای قابل اصلاح وجود داشته باشد.
- انتشار بیانیه نگرانی (Expression of Concern) در مواردی که نگرانی جدی درباره اعتبار مقاله وجود داشته باشد اما بررسی نهایی هنوز تکمیل نشده باشد.
- پس‌گرفتن مقاله (Retraction) در مواردی که تخلف جدی یا خطای اساسی، اعتبار یافته‌ها یا نتایج مقاله را مخدوش کرده باشد.
پس‌گرفتن مقالات منتشرشده
- چنانچه پس از انتشار مقاله مشخص شود که مقاله حاوی جعل یا تحریف اساسی داده‌ها، سرقت علمی گسترده، انتشار تکراری، دستکاری جدی در فرآیند داوری، نویسندگی جعلی یا سایر تخلفات مؤثر بر اعتبار علمی مقاله بوده است، مجله می‌تواند مقاله را پس بگیرد.
- در چنین مواردی، اطلاعیه پس‌گرفتن مقاله باید به‌صورت شفاف منتشر شده و به مقاله اصلی پیوند داده شود. مقاله پس‌گرفته‌شده از سوابق علمی مجله حذف نمی‌شود، بلکه با درج عبارت مشخص مبنی بر «پس‌گرفته‌شده» نگهداری می‌شود تا سوابق علمی و سابقه انتشار مقاله برای خوانندگان قابل مشاهده باشد.
اصلاح اشتباهات
- هر اشتباه علمی لزوماً تخلف اخلاقی محسوب نمی‌شود. در صورتی که اشتباه پس از انتشار شناسایی شود اما اعتبار کلی مقاله همچنان حفظ شده باشد، مجله می‌تواند با انتشار اصلاحیه، اطلاعات صحیح را جایگزین یا تکمیل کند. در صورت وجود خطاهای اساسی که نتایج و نتیجه‌گیری مقاله را بی‌اعتبار می‌کند، بررسی امکان پس‌گرفتن مقاله انجام خواهد شد.
حق پاسخ‌گویی و اعتراض
- افراد یا نویسندگانی که موضوع تخلف درباره آنان مطرح شده است، فرصت ارائه توضیحات و مستندات مرتبط را خواهند داشت. تصمیم نهایی مجله پس از بررسی شواهد و مستندات موجود و با رعایت اصول محرمانگی و عدالت در فرآیند بررسی اتخاذ خواهد شد.
- مجله در برخورد با موارد تخلف، ضمن حفظ استقلال سردبیر و هیئت تحریریه، تلاش می‌کند از فرآیندهای استاندارد اخلاق نشر و راهنماهای معتبر بین‌المللی استفاده کند. سیاست‌های مجله در زمینه تخلفات پژوهشی و انتشاراتی باید به‌صورت شفاف در وب‌سایت مجله در دسترس نویسندگان، داوران و خوانندگان قرار گیرد.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
